Kultura starożytnego Peru w Krakowie
Kolekcja naczyń i tkanin Władysława Klugera
Muzeum Archeologiczne w Krakowie ma nową stałą wystawę. Kolekcja utworzona przez Władysława Klugera pod koniec XIX wieku zagościła w wyremontowanej kamienno-ceglanej krypcie. Miejsce, będące do tej pory zapuszczoną i zapomnianą piwnicą, tworzy teraz niezwykle efektowną przestrzeń artystyczną.
Peru to kraj zróżnicowany przyrodniczo (wybrzeże, góry, dżungla) z bogatym dziedzictwem kulturowym. Wiele zagadek pozostawionych przez tajemnicze prekolumbijskie społeczeństwa do dziś czeka na rozwiązanie... Najbardziej znane są czasy panowania Inków (XV-XVI w.), choć starożytne Peru było ojczyzną kilku wysoko zaawansowanych cywilizacji andyjskich: Chavín, Paracas Cavernas, Mochica. Warto zatem zagłębić się w meandry odległej historii, podążając śladem peruwiańskich zbiorów. Prezentowane zabytki stanowią część kolekcji stworzonej przed ponad 120 laty przez pochodzącego z Krakowa inżyniera Władysława Klugera (1849-1884). Po studiach w Paryżu wyjechał do Peru, gdzie przez 6 lat pracował przy wielu projektach naukowych i inżynieryjnych. Budował linię kolejową z Peru do Boliwii, zaprojektował i nadzorował wykonanie kanalizacji w mieście Callao oraz budowę gmachu prefektury w Tacna. Swoją pracę łączył z pasją odkrywania tamtejszej kultury. Z zamiłowania był podróżnikiem i badaczem historii oraz zwyczajów indiańskich. Podczas pobytu w Ameryce Południowej Kluger – zafascynowany bogactwem pozostałości starożytnych ludów prekolumbijskich – zaczął zbierać naczynia, tkaniny, mumie oraz wyroby rzemiosła artystycznego. Swoją imponującą kolekcję składającą się z ponad 1000 obiektów archeologicznych i etnograficznych przekazał Akademii Umiejętności w Krakowie. Do naszych czasów dotrwała jedynie mała część zbioru – głównie naczynia oraz tkaniny. Dziś stanowią one ważną część eksponatów Działu Archeologii Śródziemnomorskiej i Starożytnych Cywilizacji Ameryki Muzeum Archeologicznego w Krakowie.
Ich ozdobą jest ceramika jednej z najbogatszych cywilizacji północnego wybrzeża – Moche, sięgającej 200 r. p.n.e. Dzbany w kształcie postaci ludzkich, jak np. figura śpiącego wojownika, są świadectwem doskonałego połączenia kubicznej formy z realistycznie ukazaną sylwetką. Najliczniej prezentowane są jednak zabytki z kultury Chimú i Chancay (X-XV w.). Naczynia produkowane przez ludy Chimú odznaczały się wysoką jakością techniczną i artystyczną. Były jedynie polerowane, nigdy nie malowane, nadawano im różnorodne kształty roślin, zwierząt, domów z ciekawym elementem w kształcie strzemienia, często były zdobione u nasady figurką ptaszka lub małpki. Natomiast ceramikę Chancay przed umieszczeniem w piecu często malowano, a w dekoracji posługiwano się najczęściej postacią ludzką.
W zbiorach Klugera ważne miejsce zajmują tkaniny. Na wystawie prezentowane są one, niestety, tylko na fotogramach. Wykonywane były zwykle na poziomym krośnie używanym w starożytnym Peru, charakterystyczne dzięki swej oryginalnej sztuce zdobniczej. Tkane z bawełny, wełny lamy lub alpaki – przy zastosowaniu rozmaitych technik, takich jak np. gobelinowa, kiprowania, haftu – fragmenty poncho, kolorowe pasmanterie, opaski czołowe czy ceremonialne proce cechuje ogromna różnorodność barw i bogactwo wzornictwa. Szczególne miejsce zajmują tu materiały z Chancay, gdzie tkactwo stanowiło, obok rolnictwa, podstawową bazę ekonomiczną. W kulturze Peru wciąż żywe są tradycje Indian andyjskich. Przejawiają się w sztuce ludowej, rękodzielnictwie, w muzyce i tańcu, a ornamentyka tkanin peruwiańskich do dziś zachwyca oraz przyciąga uwagę. (bf)
„Kolekcja naczyń i tkanin peruwiańskich Władysława Klugera”, Muzeum Archeologiczne w Krakowie, ul. Poselska 3.
