Najgorętsza muzyka zimnej Północy
Kaija Saariaho i Magnus Lindberg - na 8. Festiwalu Sacrum Profanum w Krakowie
Krytycy mówią, że ich twórczość to najważniejszy produkt eksportowy Finlandii od czasów Nokii. Jednak muzyka Kaiji Saariaho i Mangusa Lindberga to zdecydowanie więcej. W muzyce Saariaho słuchacz może doszukiwać się barwy, smaku i zapachu dźwięku. Dzieła Lindberga, honorowego kompozytora Filharmoników Nowojorskich, fascynują niemal impresjonistycznym kolorytem. Polskie premiery utworów czołowych kompozytorów Północy zabrzmią 13 i 15 września w Krakowie.
Po prezentacjach współczesnej muzyki amerykańskiej, niemieckiej i brytyjskiej, 8. edycja Festiwalu Sacrum Profanum (12-18 września) poświęcona będzie w tym roku twórcom krajów nordyckich. Cenione w świecie kompozycje nordyckiego kręgu to na polskiej scenie muzycznej prawdziwa nowość. Owiana nimbem tajemniczości, intrygująca odrębnością stylistyczną twórczość z dalekiej Północy zaprezentowana zostanie na krakowskim festiwalu podczas ośmiu monograficznych koncertów. Dzieła najwybitniejszych kompozytorów Finlandii, Szwecji, Norwegii i Danii przedstawią w Krakowie renomowane zespoły, specjalizujące się w interpretacjach nowej muzyki, w tym m.in. London Sinfonietta, Klangforum Wien, Ensemble Recherche czy Ensemble Modern. Na Festiwalu usłyszymy dzieła dwojga najgorętszych dziś kompozytorów fińskich – Kaiji Saariaho (1952) i Mangusa Lindberga (1958). Wychowankowie legendarnego twórcy spektralizmu Gérarda Griseya, poznali się na studiach w Akademii Sibeliusa, gdzie wraz z Esa-Pekką Salonenem (dziś wybitnym dyrygentem), założyli stowarzyszenie Korvat auki! (Otwórz uszy!) propagujące muzykę współczesną w Finlandii. Jednak ich kompozytorskie drogi szybko się rozeszły. Lindberg popłynął z nurtem nowej fali, a Saariaho poszła włąsną drogą.
Kaija Saariaho to kompozytorka o niezwykle szerokich horyzontach – w dzieciństwie uczyła się gry na kilku instrumentach, rysunku i malarstwa. Studiowała w helsińskiej Akademii Sztuk Pięknych, jednak rzuciła ją, by całkowicie oddać się muzyce. Kompozycji uczyła się od takich mistrzów, jak dodekafonista i postserialista Paavo Heininen, czy Brian Ferneyhough i Klaus Huber, na kursach w Darmstadcie i Fryburgu. Ale dopiero po przeprowadzce do Paryża, gdzie osiadła na stałe, znalazła wreszcie odrębny muzyczny język. W słynnym IRCAM-ie całkowicie oddała się poszukiwaniom nowych technik instrumentalnych, komputerowej analizie i syntezie brzmień. Jej kompozycje wyróżnia wyjątkowa subtelność struktury, w której pod oczywistą słyszalną warstwą kryje się plątanina kontekstów i znaczeń. Obcując z muzyką Saariaho słuchacz po pewnym czasie przestaje zwracać uwagę na źródło dźwięku, zaczyna go chłonąć wszystkimi zmysłami.
15 września po raz pierwszy w Polsce zabrzmią trzy utwory Kaiji Saariaho, w tym skomponowane niedawno Notes on Light (2010). Niezwykłą instrumentalną podróż do „jądra światłości”, zakończoną cytatem z Ziemi jałowej T.S. Eliota przedstawią w Krakowie wybitni instrumentaliści formacji musikFabrik. Podczas koncertu, w ramach projektu Made in Poland (www.sacrumprofanum.pl/pl/4/0/166/made-in-poland--kolekcja-muzyki-polskiej), artyści wykonają również Quartetto per archi (1960) Krzysztofa Pendereckiego.
Magnus Lindberg, choć przeżył wiele muzycznych fascynacji (świetnie gra na fortepianie i perkusji), wciąż wierny jest zasadzie, którą na studiach wpoił mu Paavo Heininen: „Jeśli kompozytor nie może powiedzieć, że dokonał czegoś, czego inni wcześniej nie zrobili, nie może mówić, że zrobił cokolwiek”. Jego niesamowitą, pełną fascynujących rytmów i brzmień muzykę cechuje z jednej strony wyjątkowa złożoność, z drugiej – swoboda improwizacji i potężna siła ekspresji. Zasłynął w latach 90-tych spektakularnym dziełem Kraft – studium rytmu i dźwięku, nazywanym Fińskim Świętem Wiosny, ekstremalnie rozbudowaną kompozycją z metrowej wysokości zapisem partytury. W tym sezonie Lindberg otrzymał tytuł Composer-in-Residence (Kompozytora Rezydenta) przy Orkiestrze Filharmoników Nowojorskich, która pod dyrekcją nowego szefa artystycznego Alana Gilberta dokonała prawykonania zamówionego u kompozytora utworu EXPO (2009). Koncert był wielkim wydarzeniem – krytycy pisali o podmuchu świeżego powietrza w historii tej najstarszej amerykańskiej orkiestry, a także o długo oczekiwanym zwiększeniu udziału muzyki współczesnej w programie nowojorskiej Filharmonii.
Kompozycje Lindberga: Coyote Blues (1993), Corrente (1992), UR (1986) oraz Jubilees (2002) przybliżą festiwalowej publiczności 13 września artyści paryskiego Ensemble Intercontemporain. Podczas koncertu zabrzmi również Łańcuch 1 (1983) Witolda Lutosławskiego.
Bilety i karnety na koncerty 8. Festiwalu Sacrum Profanum można kupić za pośrednictwem strony www.ticketonline.pl, a także w dwóch punktach sieci informacji miejskiej InfoKraków: przy ul. św. Jana 2 i w Pawilonie Wyspiańskiego (pl. Wszystkich Świętych 2). Szczegóły na: http://www.sacrumprofanum.com/pl/3/307/292/bilety
Festiwal Sacrum Profanum to międzynarodowy projekt, który w ciągu siedmiu lat zyskał status jednego z najciekawszych wydarzeń muzycznych Europy. Formuła Festiwalu oparta jest na prezentacji muzyki w odniesieniu do przecinających się w współczesnej motywów sacrum i profanum, a także do kryterium geograficznego. Wokół tych osi koncentrują się poszczególne edycje festiwalu poświęcone kolejno muzyce: Wiednia, Francji, Rosji, USA, Niemiec i Wielkiej Brytanii. Festiwal, rekomendowany m.in. przez prestiżowy magazyn muzyczny „Gramophone”, cieszy się uznaniem krytyków i publiczności. Headlinerem zeszłorocznej edycji Festiwalu był Aphex Twin – który dał w hali ocynowani ArcelorMittal dwa koncerty. Co roku festiwalowe wydarzenia relacjonują dziennikarze z Polski i zagranicy, w tym przedstawiciele tak prestiżowych redakcji, jak m.in. BBC, The Times, Frankfurter Allgemeine Zeitung, Die Welt i telewizja Mezzo. W tym roku Filip Berkowicz – Dyrektor Artystyczny Festiwalu i Krakowskie Biuro Festiwalowe – organizator i producent Festiwalu zostali nominowani do nagrody Gwarancje Kultury TVP Kultura za „stworzenie trwałej jakości artystycznej festiwali Misteria Paschalia i Sacrum Profanum”.
Więcej na : www.sacrumprofanum.com.
